بناها و سازه‌های باستانی، گواهی بر تمدن و فرهنگ انسان‌های گذشته هستند. آنها نه تنها شواهدی از زندگی و فعالیت‌های اجتماعی-اقتصادی-مذهبی مردمان گذشته به شمار می‌روند، بلکه از مهارت و تخیل بشر در مهندسی و معماری نیز حکایت دارند. 

 

بررسی برخی از کهن‌ترین بناهای باقی‌مانده در جهان، نشانگر آن است که انسان از هزاران سال پیش توانسته بوده عظمت و بادوامی ساختارهایی را خلق کند که حتی هزاران سال پس از ساخت آنها هنوز هم به طور کامل یا جزئی پابرجا مانده‌اند. 

 

در این مقاله، به معرفی پنج سازه‌ی باستانی از نقاط مختلف جهان پرداخته می‌شود که همگی قدمتی بیش از چهار هزار سال دارند. هدف این است تا به ویژگی‌های معماری و سبک ساخت این بناها در گذشته‌های دور در جهان پرداخته شود.

 

 

 

گوبکلی تپه:

 

گوبکلی تپه یک مکان باستانی مذهبی واقع در ترکیه است که تاریخ آن بر اساس رادیوکربن سنجی به حدود 9500 تا 8000 سال قبل برمی گردد و قدیمی ترین سازه بشری است که تاکنون کشف شده است. این سازه هنوز هم پابرجاست.

 

گوبکلی تپه شامل ساختمان های دایره ای شکلی است که با ستون های سنگی حمایت می شوند. ستون ها به صورت انبوه در کنار هم قرار گرفته اند و دارای نقوش و ترسیماتی از حیواناتی مانند گاو، شیر، عقرب و دینگو می باشند. برخی ستون ها خالی از نقش هستند و برخی دیگر پوشیده از این حیوانات. 

باستان شناسان بر این باورند که این محوطه در گذشته مکانی بکر و دارای حیات وحش فراوانی بوده است که مردم برای شکار و آمادگی برای شکار به اینجا می آمدند و با ترسیم حیوانات روی ستون ها به خود شجاعت می بخشیدند.

 

مصالح به کار رفته عبارتند از سنگ آهک و ابزارهای سنگی. شمار نیروی کار مورد نیاز برای ساخت این بنا تخمین زده نشده است اما به دلیل فقدان تجهیزات دوران گذشته، باید تعداد زیادی نیروی انسانی مورد نیاز بوده باشد.

 

 

 

کَیرن بارنِز:

کَیرن بارنِز یادبودی است که در شمال فرانسه واقع شده و دومین سازه قدیمی در جهان به شمار می‌آید. این بنا به ۴۸۰۰ سال قبل از میلاد برمی‌گردد و بزرگترین مقبره مگالیتیکی است که تا کنون کشف شده است. "مقبره‌های مگالیتیک" ساختمان‌هایی هستند که شامل مقبره‌ها و اتاق‌های تدفین می‌باشند. این سازه‌ها معمولاً زیر زمین ساخته می‌شدند و به عنوان گذرگاهی برای مردگان به منظور رسیدن به زندگی پس از مرگ در نظر گرفته می‌شدند.

 

در دهه ۱۸۵۰، این سازه به عنوان یک تومول گزارش شد. تومولوس به تپه‌ای مصنوعی اطلاق می‌شود که توسط انسان ساخته شده است. حدود ۱۰۰ سال بعد، کارهای معدنی در این تپه آغاز شد و نه تنها یک تومول، بلکه ساختمانی سنگی نیز کشف شد. به دنبال این کشف، تمام فعالیت‌های معدنی متوقف گردید و تلاش‌های مرمت و حفاری برای "کشف مجدد" ساختمان تاریخی موجود در زیر آن آغاز شد.

 

کَیرن بارنِز شامل ۱۱ مقبره گذرگاهی است که در داخل سازه ساخته شده‌اند. آداب و رسوم تدفین در طول تاریخ اهمیت فوق‌العاده‌ای داشته‌اند، درست همان‌طور که اکنون نیز این‌گونه است. این ۱۱ مقبره به دلیل نیاز به فضای بیشتر در دو قسمت مختلف طراحی و ساخته شده‌اند.

 

ساخت کَیرن بارنِز

 

ساخت کَیرن بارنِز به گفته‌ها در دو مرحله انجام شده است. مرحله اول در سال ۴۸۵۰ قبل از میلاد و مرحله دوم در ۴۲۰۰ قبل از میلاد آغاز گردید. این دو مرحله ساخت را می‌توان از طریق تفاوت‌های فیزیکی در سازه‌های خاص مقبره‌ها مشاهده کرد. 

 

در فاز اول، برای ساخت خانه‌های سنگی از دولریت، که سنگی ریزدانه است، استفاده شده است. در مرحله دوم، برای خنک‌سازی و انجماد معابر زیرزمینی، از گرانیت، که ماده‌ای درشت‌دانه است، بهره‌برداری شده است.

 

از دیگر تفاوت‌ها می‌توان به تعداد مقبره‌ها اشاره کرد. فاز اول شامل شش اتاق گذر و فاز دوم فقط پنج اتاق بود که در مجموع ۱۱ اتاق را تشکیل می‌دهد. اطلاعات زیادی درباره تجهیزات یا نیروی انسانی مورد استفاده در این ساخت‌وساز در دسترس نیست، اما می‌توان فرض کرد که با توجه به زمان ساخت این ساختمان، نیروی کار زیادی وجود داشته و تجهیزات مورد استفاده محدود بوده است.

 

آیا این بنا هنوز وجود دارد؟

 

کَیرن بارنِز امروزه همچنان پابرجاست و به یکی از قدیمی‌ترین مقبره‌های سنگی مستقل در جهان تبدیل شده است. بازدید از این بنای تاریخی امکان‌پذیر است، اما به دلیل اینکه مقبره قبلاً به عنوان معدن مورد استفاده قرار می‌گرفت، برخی مناطق خاص در داخل آن وجود دارد که به دلیل نگرانی‌های ایمنی، گردشگران نمی‌توانند آن‌ها را ببینند.

 

 

 

تومولوس بوگون:

 

تومولوس بوگون کهن‌ترین سازه‌ای است که تاکنون در فرانسه پیدا شده و قدمت آن به بین سال‌های 4700 تا 3500 سال پیش از میلاد برمی‌گردد. این سازه شامل 5 تومولوس یا تپه‌های خاکی با مصالح سنگ است که در یک محوطه قرار دارند.

 

تومولوس‌های بوگون به عنوان محل دفن مردگان جهت یادبود آنها ساخته شده‌اند. برای ساخت این تومولوس‌ها از دیواره‌سازی خشک استفاده شده است. 

 

ساخت این تومولوس‌ها در مدت زمانی طولانی حدود 1200 ساله انجام گرفته است. تومولوس اول در سال 4700 قبل از میلاد و آخرین تومولوس در 3500 قبل از میلاد ساخته شده‌اند.

 

امروزه این سازه باستانی در جای خود باقی مانده و نمونه‌ای از قدیمی‌ترین معماری دفنی در جهان محسوب می‌شود.

 

 

شهر اوروک:

 

شهر اوروک واقع در عراق قدیمی‌ترین شهری است که تاکنون شناخته شده و تخمین زده می‌شود حدود 4000 سال قبل از میلاد ساخته شده باشد. 

 

این شهر شامل مجموعه‌ای از معابد، ساختمان‌ها و بناهای دیگر بوده است که تعدادی از آن‌ها تاکنون کشف شده‌اند. برآورد می‌شود جمعیت این شهر حدود 40,000 نفر بوده است.

 

از جمله بناهای شناسایی‌شده می‌توان به 20 معبد، 1 تالار، 2 سالن عمومی و 4 ساختمان آب و بهداشت اشاره کرد. 

 

مصالح اصلی به کار رفته در این شهر آجرهای لود (خاکی) بوده است. برای ساخت این شهر نیازمند نیروی کار زیادی بوده که احتمالا از مردم شهر استفاده می‌شده است.

 

امروزه ویرانه‌های باقی‌مانده از این شهر باستانی در عراق قرار دارد.

 

 

نپ آو هووار:

 

نپ آو هووار قدیمی‌ترین خانه سنگی محفوظ مانده در اروپا است که در اسکاتلند واقع شده و تخمین زده می‌شود قدمتش به 3,700 سال پیش از میلاد برسد.

 

این سازه شامل دو ساختمان سنگی است که یکی محل زندگی و دیگری محل کار و کارگاه بوده است. هر دو ساختمان دارای دیوارهای سنگی و سقف‌هایی از سنگ و پوشش گیاهی بوده‌اند.

 

اهالی نپ آو هووار احتمالا به کشاورزی، دامداری و ماهیگیری می‌پرداخته‌اند. با توجه به نزدیکی به دریا احتمالا ماهیگیری نیز در میان منابع غذایی‌شان بوده است.

 

امروزه ویرانه‌ها و بقایای این خانه سنگی قدیمی در اسکاتلند باقی مانده و قدمت خود را حفظ کرده است.